Ásdís Ólafsdóttir Reykjavík

Köln, konur og kynferðisbrot

Grein birtist upprunalega á kjarninn.is (http://kjarninn.is/sleggjan/2016-01-19-koln-konur-og-kynferdisbrot/)

Rétt fyrir mið­nætti á gamlárs­kvöld var saman kom­inn mik­ill fjöldi fólks við dóm­kirkj­una í Köln til að fylgj­ast með flug­elda­sýn­ingu á ára­mót­un­um. Meðal þeirra voru yfir þús­und karl­menn af arab­ískum og norð­ur­-a­frískum upp­runa og réð­ust hópar þeirra að konum á svæð­inu eftir að flug­elda­sýn­ingin hófst. Yfir 600 konur leit­uðu til lög­reglu og lýstu hvernig menn­irnir áreittu þær, káf­uðu á þeim, rifu af þeim klæðin og rændu af þeim verð­mæt­um. Tvær nauðg­anir hafa verið kærð­ar. Kon­urnar lýsa algjörri óreiðu og full­komnu mátt­leysi lög­reglu. Atburð­ar­rás kvölds­ins er enn að mörgu leyti óskýr. Lög­reglan hefur borið kennsl á 31 árás­armann, þar af 13 hæl­is­leit­endur en eng­inn þeirra er grun­aður um kyn­ferð­is­af­brot. Árás­ar­menn­irnir eru af ýmsum þjóð­ern­um, meðal ann­ars frá Alsír, Marokkó, Íran, Sýr­landi, Serbíu, Írak, Þýska­landi og Banda­ríkj­un­um. Lög­reglan í Köln hefur verið harð­lega gagn­rýnd fyrir að gera lítið úr atburð­un­um, en blaða­full­trúi hennar sagði á nýárs­dag að nóttin hefði verið til­tölu­lega róleg. Það var ekki fyrr en fjórum dögum síðar sem fréttir af árás­unum birt­ust eftir að skýrslu lög­reglu­manns var lekið til fjöl­miðla. Fjöl­margir frétta­miðlar hafa fjallað um málið og er það meðal ann­ars for­síðu­um­fjöllun nýjasta tölu­blaðs The Economist.

Hið týnda aðal­at­riði

Fjöl­miðlar og lög­regla hafa verið sökuð um að hylma yfir atburð­ina af ótta við að þeir væru vatn á myllu þeirra sem vilja tak­marka komu flótta­manna til Evr­ópu. Gagn­rýnin hefur beinst að flótta­manna­stefnu Ang­elu Merkel í stað aðal­at­riðis þessa atburð­ar; mátt­leysis hins vest­ræna rétt­ar­kerfis við að taka á kyn­ferð­is­brotum gegn kon­um. Fyrstu við­brögð borg­ar­stjóra Kölnar voru að benda konum á að koma sér upp ákveðnum hátt­ern­is­reglum til að koma í veg fyrir árás­ir. Hvatti hún konur meðal ann­ars til að halda sig í hæfi­legri fjar­lægð frá karl­mönnum og ferð­ast um í hóp­um. Lög­reglu­stjóri Kölnar var rek­inn eftir að hafa síend­ur­tekið varið við­brögð og við­búnað lög­reglu. Þýska lög­reglan hefur auk þess lengi verið gagn­rýnd fyrir að taka ekki almenni­lega á kyn­ferð­is­brot­um, til að mynda á Októ­ber­fest, en þýski femínist­inn Anne Wizorek telur að þar séu um 200 kyn­ferð­is­brot framin á ári hverju. Hún segir árás­irnar í Köln óhugn­an­leg­ar, en þýskar konur hafi lengi mátt verj­ast kyn­ferð­is­brotum frá sam­löndum sín­um. Það á að refsa þeim sem brjóta lög. Í til­viki flótta­manna leggur flótta­manna­samn­ingur Sam­ein­uðu þjóð­anna þá skyldu á flótta­menn að þeir fylgi lögum og reglum í hæl­is­land­inu. Flótta­menn eru hins­vegar líkt og annað fólk mis­jafn­ir. Mis­jafn­lega klár­ir, mis­jafn­lega góð­ir, mis­jafn­lega lög­hlýðn­ir. Það þýðir því ekki að yfir­færa lög­brot manns yfir á þann sam­fé­lags­hóp sem hann til­heyr­ir, hvort sem við­kom­andi er inn­flytj­andi á nýárs­gleði, Þjóð­verji á Októ­ber­fest eða Íslend­ingur í Eyj­u­m.

Hvað ef næsti Steve Jobs er (ekki) meðal flótta­manna?

Fjöl­miðlar og grein­endur sem styðja flótta­manna­stefnu Ang­elu Merkel hafa lagt áherslu á að flótta­menn hafi jákvæð áhrif á efna­hag þeirra ríkja sem taka á móti þeim. Nýlegar tölur fram­kvæmda­stjórnar Evr­ópu­sam­bands­ins benda til að svo sé. Fjöl­margir hafa einnig deilt mynd á sam­fé­lags­miðlum þar sem bent er á að faðir Steve Jobs var sýr­lenskur flótta­mað­ur. Það er þekkt aðferð innan rétt­inda­bar­áttu að reyna að sann­færa þann sem völdin hefur um að það sé hans hagur að virða mann­rétt­indi minni­hluta­hópa. Má þar nefna bar­áttu kvenna á stríðs­hrjáðum svæðum fyrir þátt­töku í frið­ar­við­ræð­um. Bent hefur verið á að kven­leg mildi og umhyggja geti leitt til far­sælli frið­ar­samn­inga. Það má vel vera, en fyrst og fremst eiga konur rétt á að taka þátt í upp­bygg­ingu sam­fé­lags­ins og að hlustað sé á skoð­anir þeirra. Mögu­lega leyn­ist næsti Steve Jobs meðal þeirrar millj­ónar flótta­manna sem flúði til Evr­ópu árið 2015. Kannski ekki. Það breytir ekki þeirri stað­reynd að vest­rænum ríkjum ber skylda til að virða mann­rétt­indi flótta­manna og hæl­is­leit­anda sam­kvæmt flótta­manna­samn­ingi Sam­ein­uðu þjóð­anna.

Samn­ing­ur­inn sam­inn við for­dæma­lausar aðstæður

Sumir halda því fram að flótta­manna­straum­ur­inn nú sé án for­dæma og flótta­manna­samn­ing­ur­inn hafi ekki verið hugs­aður fyrir við­líka aðstæð­ur. Það er rétt, að sam­an­lagður fjöldi flótta­manna, hæl­is­leit­anda og vega­lausra hefur aldrei verið meiri síðan í seinni heims­styrj­öld­inni. Flótta­manna­samn­ing­ur­inn var hins­vegar sam­þykktur í júli 1951, sex árum eftir að seinni heim­styrj­öld­inni lauk. Meg­in­land Evr­ópu var í rúst, tugir millj­óna manna þurftu að flýja heim­ili sín og meira en milljón þeirra var hæl­is­laus þegar flótta­manna­samn­ing­ur­inn var sam­þykkt­ur. Evr­ópa á að miklu leyti heið­ur­inn af flótta­manna­kerf­inu sem ríkir enn í dag. Hörmu­legar aðstæður þeirra sem flúðu stríðs­á­tök og ofsóknir nas­ista voru þeim sem skrif­uðu samn­ing­inn í fersku minni. Þeir þekktu raun­veru­leika sem fæstir núlif­andi Evr­ópu­búa geta gert sér í hug­ar­lund. Fjöl­margir flótta­menn hafa for­dæmt árás­irnar í Köln. Einn þeirra er Sýr­lend­ing­ur­inn Bas­heer Alzaalan sem skrifar í The Guar­dian. Bas­heer ótt­ast að allir flótta­menn verði dæmdir fyrir gjörðir fámenns minni­hluta. Á sama tíma fjölgar árásum á inn­flytj­endur í Þýska­landi. Karl­menn víg­bú­ast til þess að verja konur fyrir inn­flytj­end­um. Líkt og kyn­ferð­is­brot þekk­ist ekki í vest­rænni menn­ing­u. Köln er ein birt­ing­ar­mynd ofbeldis gegn kon­um. Óhugn­an­leg birt­ing­ar­mynd. En með því að ein­blína ein­ungis á þann fjölda inn­flytj­enda sem tók þátt í árás­unum er hætt við að rétt­indum tveggja ólíkra hópa sé ógn­að. Ann­ars vegar rétt­indum kvenna til lífs án ofbeldis og hins vegar rétt­indum flótta­manna til lífs. Nú er hætt við að umræðan leiði okkur á verri stað.